Những quan điểm của ông về công tác xây dựng Đảng không chỉ góp phần quyết định vào thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 mà còn trở thành nền tảng lý luận quan trọng cho các Đảng Cộng sản trên toàn thế giới, trong đó có Đảng Cộng sản Việt Nam.
Quan điểm về xây dựng Đảng kiểu mới của giai cấp vô sản
V.I.Lênin luôn khẳng định sự cần thiết phải xây dựng một chính đảng kiểu mới của giai cấp công nhân, khác về chất so với các đảng phái chính trị trước đó. Theo V.I.Lênin, Đảng Cộng sản phải là đội tiền phong chiến đấu, có tổ chức chặt chẽ, kỷ luật nghiêm minh, được trang bị lý luận khoa học và gắn bó mật thiết với quần chúng nhân dân. Đây là một bước phát triển quan trọng so với tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăngghen, nhằm đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đấu tranh cách mạng trong điều kiện chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc.
Quan điểm của V.I.Lênin về xây dựng Đảng được thể hiện tập trung trên những nội dung cơ bản sau:
Một là, Đảng hoạt động phải dựa trên một hệ tư tưởng, lý luận tiến bộ dẫn đường. V.I.Lênin chỉ rõ: “Không có lý luận cách mạng thì cũng không thể có phong trào cách mạng”. Tư tưởng, lý luận tiến bộ mà V.I.Lênin luôn đề cao là chủ nghĩa Mác. Do đó, Đảng phải luôn kiên định nền tảng tư tưởng là chủ nghĩa Mác, đồng thời không ngừng bổ sung, phát triển lý luận phù hợp với thực tiễn. Việc giáo dục chính trị, tư tưởng cho đảng viên vì thế trở thành nhiệm vụ thường xuyên, nhằm nâng cao nhận thức và bản lĩnh cách mạng.
Hai là, nguyên tắc cơ bản trong xây dựng Đảng là nguyên tắc tập trung dân chủ. Theo đó, trong Đảng phải có sự thống nhất cao về ý chí và hành động, thiểu số phục tùng đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên, toàn Đảng phục tùng Trung ương. Tuy nhiên, sự tập trung đó phải được xây dựng trên cơ sở dân chủ rộng rãi, bảo đảm quyền thảo luận, tranh luận và đóng góp ý kiến của đảng viên. V.I.Lênin coi đây là yếu tố sống còn để Đảng vừa giữ được sự thống nhất, vừa phát huy được trí tuệ tập thể.
Ba là, nội dung quan trọng trong công tác xây dựng Đảng là xây dựng đội ngũ cán bộ. V.I.Lênin luôn coi công tác cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng. Do đó, Đảng cần lựa chọn, đào tạo và sử dụng những người có phẩm chất đạo đức, năng lực và tinh thần cống hiến; đồng thời, phải có cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ để ngăn ngừa sự thoái hóa, biến chất.
Bốn là, cội nguồn tạo nên sức mạnh của Đảng là mối quan hệ gắn bó mật thiết với quần chúng. V.I.Lênin cho rằng, Đảng không thể tồn tại và phát triển nếu tách rời nhân dân. Đảng phải biết lắng nghe, học hỏi và phục vụ lợi ích của quần chúng, đồng thời lãnh đạo quần chúng đấu tranh vì mục tiêu cách mạng. Sự gắn bó mật thiết này là nguồn sức mạnh vô tận của Đảng.
Năm là, để Đảng không ngừng phát triển, cần thường xuyên tự đổi mới, tự chỉnh đốn. Trong quá trình hoạt động, Đảng không tránh khỏi những sai lầm, khuyết điểm; vì vậy cần có cơ chế tự phê bình và phê bình nghiêm túc để sửa chữa và hoàn thiện. Đây là biểu hiện của một Đảng chân chính cách mạng, luôn biết tự làm trong sạch mình.
Ý nghĩa đối với công tác xây dựng Đảng ở Việt Nam hiện nay
Đối với Việt Nam, quan điểm của V.I.Lênin về xây dựng Đảng đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp thu, vận dụng sáng tạo và phát triển phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước. Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi công tác xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt. Hiện nay, trong bối cảnh có nhiều cơ hội và thách thức đan xen, việc vận dụng tư tưởng của V.I.Lênin càng trở nên cấp thiết.
Thứ nhất, về xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức. Trong điều kiện hội nhập quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, các luồng tư tưởng đa chiều tác động mạnh mẽ đến xã hội. Vì vậy, việc giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là yêu cầu hàng đầu. Đồng thời, cần tăng cường giáo dục lý luận chính trị, nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên, tránh tình trạng dao động, mất phương hướng.
Thứ hai, về thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ. Trong thực tế, vẫn còn những biểu hiện vi phạm nguyên tắc này như dân chủ hình thức hoặc tập trung quan liêu. Việc quán triệt và thực hiện đúng đắn nguyên tắc tập trung dân chủ theo tinh thần của V.I.Lênin sẽ góp phần nâng cao hiệu lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng. Điều này đòi hỏi phải phát huy dân chủ trong Đảng đi đôi với giữ vững kỷ luật, kỷ cương.
Thứ ba, về công tác cán bộ. Trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nguy cơ suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên là một thách thức lớn. Việc vận dụng tư tưởng của V.I.Lênin đòi hỏi phải xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng và năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
Thứ tư, về mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân. Trong giai đoạn hiện nay, việc củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng là yếu tố quyết định sự ổn định và phát triển của đất nước. Đảng cần tiếp tục phát huy vai trò phục vụ nhân dân, lắng nghe ý kiến của nhân dân và giải quyết kịp thời những vấn đề bức xúc. Đây chính là sự vận dụng sáng tạo tư tưởng của V.I.Lênin về gắn bó mật thiết với quần chúng nhân dân.
Thứ năm, về công tác tự phê bình và phê bình. Đây là vũ khí sắc bén để xây dựng và chỉnh đốn Đảng. Trong thực tế, việc tự phê bình và phê bình ở một số nơi còn mang tính hình thức, nể nang, né tránh. Việc thực hiện nghiêm túc nguyên tắc này theo tinh thần của V.I.Lênin sẽ giúp Đảng kịp thời phát hiện và khắc phục những hạn chế, yếu kém, từ đó nâng cao năng lực lãnh đạo.
Những điểm nhấn quan trọng của Đại hội XIV về xây dựng Đảng
Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục khẳng định công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng là nhiệm vụ then chốt, có ý nghĩa sống còn đối với sự nghiệp cách mạng trong giai đoạn mới. Trong bối cảnh đất nước bước vào thời kỳ phát triển nhanh và bền vững, hội nhập quốc tế sâu rộng cùng với những thách thức từ mặt trái của kinh tế thị trường và sự chống phá của các thế lực thù địch, Đại hội nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Đảng thật sự trong sạch, vững mạnh toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ. Trọng tâm trước hết là kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới; đồng thời vận dụng sáng tạo, phát triển phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Đại hội cũng đặc biệt coi trọng việc nâng cao chất lượng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, tăng cường “sức đề kháng” của cán bộ, đảng viên trước những quan điểm sai trái, xuyên tạc.
Một nội dung nổi bật trong quan điểm của Đại hội XIV là tiếp tục đẩy mạnh công tác đấu tranh phòng, chống suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, cũng như các biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Điều này gắn liền với việc hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, siết chặt kỷ luật, kỷ cương của Đảng, bảo đảm mọi tổ chức Đảng và đảng viên đều hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật. Đại hội yêu cầu phải kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, qua đó củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng.
Bên cạnh đó, Đại hội XIV nhấn mạnh vai trò then chốt của công tác cán bộ, coi đây là “then chốt của then chốt” trong xây dựng Đảng. Việc xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược, phải bảo đảm đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ. Đại hội đề cao việc đổi mới mạnh mẽ công tác đánh giá, quy hoạch, đào tạo, bổ nhiệm cán bộ theo hướng khách quan, minh bạch, lấy hiệu quả công việc và sự tín nhiệm của nhân dân làm thước đo chủ yếu. Đồng thời, chú trọng phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài, tạo cơ chế để cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Như vậy, quan điểm của Đại hội XIV về xây dựng Đảng thể hiện sự kế thừa và phát triển quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng, sẽ góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, bảo đảm vai trò cầm quyền vững chắc, từ đó dẫn dắt đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.