Sáng ngày 23/5/2026 (tức ngày mùng 7 tháng 4 năm Bính Ngọ), tại Di tích lịch sử văn hóa quốc gia Chùa Phổ Am - Đình Cát Bi, UBND xã Phú Xuyên long trọng tổ chức khai mạc Lễ hội truyền thống Chùa Phổ Am - Đình Cát Bi năm 2026.
Dự lễ khai mạc có đồng chí Lê Thanh Hải - Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ; đồng chí Bùi Công Thản - Phó Bí thư, Chủ tịch UBND xã; các đồng chí trong Ban Thường vụ Đảng uỷ, lãnh đạo HĐND - UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Phú Xuyên; đại diện các phòng, ban chuyên môn của xã; các vị chức sắc tôn giáo, tăng ni, phật tử; cấp ủy, ban công tác mặt trận, các đoàn thể thôn Cát Bi cùng đông đảo nhân dân địa phương và du khách thập phương.
Phát biểu tại lễ khai mạc, đồng chí Phó Chủ tịch UBND xã Nguyễn Thị Bích Phượng khẳng định, việc tổ chức lễ hội không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của nhân dân mà còn góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa truyền thống, giáo dục đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân, đồng thời quảng bá hình ảnh quê hương Phú Xuyên giàu truyền thống lịch sử, văn hóa đến với bạn bè và du khách gần xa.
Theo lệ cổ được lưu truyền qua nhiều thế hệ, cứ vào ngày mùng 7 và mùng 8 tháng 4 âm lịch hằng năm, nhân dân thôn Cát Bi lại tổ chức lễ hội truyền thống trong không khí trang nghiêm, thành kính và đậm đà bản sắc văn hóa dân gian vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đây là dịp để người dân tưởng nhớ công đức tiền nhân, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đồng thời gửi gắm những ước vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Chùa Phổ Am là ngôi cổ tự có lịch sử lâu đời, được xây dựng từ thời vua Lý Nhân Tông vào năm 1072. Trải qua gần một thiên niên kỷ tồn tại cùng lịch sử dân tộc, ngôi chùa vẫn bảo lưu nhiều giá trị quý giá về kiến trúc, nghệ thuật, tín ngưỡng và lịch sử văn hóa dân gian. Nơi đây thờ Pháp Vân và Pháp Vũ trong hệ thống tín ngưỡng Tứ Pháp, một tín ngưỡng bản địa độc đáo của cư dân nông nghiệp vùng châu thổ Bắc Bộ. Trong tâm thức người Việt cổ, Tứ Pháp gồm Pháp Vân (thần Mây), Pháp Vũ (thần Mưa), Pháp Lôi (thần Sấm) và Pháp Điện (thần Chớp), biểu tượng cho những hiện tượng tự nhiên gắn bó mật thiết với nền văn minh lúa nước. Việc thờ phụng Tứ Pháp thể hiện khát vọng chinh phục thiên nhiên, cầu mong mưa thuận gió hòa, cuộc sống bình an và mùa màng tươi tốt của cư dân nông nghiệp từ hàng nghìn năm trước.
Không chỉ có giá trị về tín ngưỡng, Chùa Phổ Am còn lưu giữ nhiều hiện vật cổ quý hiếm như 13 đạo sắc phong qua các triều đại phong kiến, hệ thống hoành phi, câu đối cổ cùng cuốn "Phụng lục Đại thánh Tứ pháp sự tích" ghi chép về lịch sử hình thành ngôi chùa và tín ngưỡng Tứ Pháp. Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa và kiến trúc nghệ thuật, năm 1993, Chùa Phổ Am - Đình Cát Bi đã được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia.
Lễ hội năm nay được tổ chức với đầy đủ các nghi thức truyền thống, gồm phần lễ và phần hội đan xen hài hòa, phản ánh sinh động đời sống tinh thần phong phú của cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ. Phần lễ diễn ra trang nghiêm với các nghi thức cổ truyền như đánh trống khai hội, lễ cấp thủy trên sông Hồng, lễ mộc dục, lễ kỳ an, lễ chính tế và lễ an vị Phật. Trong đó, nghi lễ rước nước trên sông Hồng là điểm nhấn đặc sắc của lễ hội. Đoàn rước trong trang phục truyền thống thực hiện nghi thức lấy nước thiêng từ dòng sông Mẹ mang về chùa để phục vụ các nghi lễ tâm linh. Đây là nghi thức mang đậm dấu ấn tín ngưỡng nông nghiệp cổ truyền, thể hiện sự tôn kính đối với nguồn nước, yếu tố giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống và sản xuất của cư dân trồng lúa nước.
Bên cạnh phần lễ trang nghiêm là phần hội sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa dân gian hấp dẫn như thi giã bánh giầy, thổi cơm niêu, giao lưu văn nghệ quần chúng, hát chèo, hát quan họ, biểu diễn các làn điệu dân ca truyền thống và nghi thức thả hoa đăng cầu quốc thái dân an. Những hoạt động này không chỉ tạo không khí vui tươi, phấn khởi mà còn góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa phi vật thể, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống quê hương trong mỗi người dân.
Từ bao đời nay, lễ hội đã đi vào đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân địa phương qua câu ca quen thuộc:
"Dù ai buôn bán trăm nghề
Đến ngày mùng Tám thì về hội Bi."
Hai câu ca mộc mạc ấy đã trở thành lời nhắc nhớ thân thương về ngày hội quê hương, thể hiện sức sống bền bỉ của một lễ hội truyền thống đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới nâng cao, phát triển văn hóa gắn với bảo tồn di sản hiện nay, việc duy trì và tổ chức Lễ hội truyền thống Chùa Phổ Am - Đình Cát Bi có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, phát huy bản sắc văn hóa địa phương, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và góp phần xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ngày càng phong phú, lành mạnh.
Lễ hội Chùa Phổ Am - Đình Cát Bi không chỉ là điểm hẹn tâm linh của nhân dân địa phương và du khách thập phương mà còn là minh chứng sinh động cho sức sống trường tồn của di sản văn hóa dân tộc. Những giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng được lưu giữ qua lễ hội tiếp tục được trao truyền, vun đắp, góp phần gìn giữ hồn cốt văn hóa Việt Nam trong dòng chảy hội nhập và phát triển của đất nước hôm nay.
Dương Huyền - Trung tâm DVTH