Sức sống mới cho các làng nghề truyền thống của Phú Xuyên

Những ngày cuối tháng 11/2025 vừa qua, xã Phú Xuyên mang một diện mạo khác hẳn ngày thường. Những con đường dẫn vào khu lễ hội rực rỡ cờ hoa, xe cộ nối dài, tiếng trống hội rộn ràng xen trong âm thanh trò chuyện, giao thương của người dân và du khách. Lễ hội vinh danh làng nghề và Tuần văn hóa – du lịch, thương mại làng nghề năm 2025 không chỉ là một sự kiện văn hóa, mà thực sự trở thành nơi nghề truyền thống "lộ diện", đứng trước công chúng và thị trường.

Giữa không gian trưng bày, các gian hàng đồ gỗ mỹ nghệ thu hút nhiều sự chú ý. Nổi bật là những bộ bàn ghế kích thước lớn, được chế tác từ gỗ tự nhiên, bề mặt đánh bóng sâu, đường vân nổi rõ, hoa văn chạm tay tỉ mỉ. Một bộ bàn ghế được đặt trang trọng ở vị trí trung tâm, theo chủ cơ sở cho biết, có giá trị hơn 2 tỷ đồng. Không ít người dừng lại chỉ để ngắm, để sờ tay vào từng chi tiết chạm khắc, nhưng cũng có những cuộc trao đổi kéo dài, bàn tới phương án đặt hàng, thời gian hoàn thiện, khả năng thiết kế riêng theo yêu cầu.

Sự xuất hiện của những sản phẩm "tiền tỷ" tại lễ hội không mang tính phô trương, mà phản ánh một xu hướng rõ ràng: làng nghề truyền thống đang từng bước tiếp cận phân khúc thị trường cao cấp, nơi giá trị không chỉ nằm ở vật liệu, mà ở trí tuệ, tay nghề và bản sắc. Bên cạnh những bộ bàn ghế lớn là hàng trăm sản phẩm khác, từ đồ gia dụng, đồ thờ, thủ công mỹ nghệ, đến các mặt hàng OCOP, tạo nên một bức tranh đa dạng của kinh tế làng nghề. Lễ hội là dịp để tôn vinh nghề và nghệ nhân, nhưng quan trọng hơn là tạo không gian kết nối, quảng bá sản phẩm, tìm kiếm đầu ra cho các cơ sở sản xuất. Làng nghề chỉ thực sự bền vững khi gắn sản xuất với thương mại, du lịch và trải nghiệm văn hóa, để mỗi sản phẩm không chỉ được bán, mà còn được kể một câu chuyện.

Tinh hoa làng mộc mỹ nghệ cao cấp Vạn Điểm

Đến với làng mộc Vạn Điểm, mới thấy hết chiều sâu của những sản phẩm được trưng bày dưới ánh đèn. Trong các con ngõ nhỏ, tiếng máy cưa, tiếng đục gõ đều đặn vang lên từ sáng sớm đến tối muộn. Những xưởng gỗ nằm xen kẽ khu dân cư vẫn giữ nhịp điệu quen thuộc của làng nghề tồn tại hàng trăm năm qua. Nghệ nhân Nguyễn Văn Tĩnh, người đã gắn bó hơn bốn thập kỷ với nghề mộc, vừa kiểm tra lại từng đường nét trên sản phẩm đang hoàn thiện, vừa chia sẻ nỗi lo về lớp thợ kế cận. Theo ông, tay nghề có thể truyền dạy, nhưng nếu nghề không đảm bảo sinh kế ổn định thì rất khó giữ chân người trẻ trong bối cảnh họ có nhiều lựa chọn khác.

Từ góc nhìn nhiều năm gắn bó với làng nghề, ông Hoàng Kỳ Tài, Chủ tịch Hội Làng nghề Vạn Điểm, cho rằng điều làm nên uy tín của đồ gỗ Vạn Điểm chính là sự tinh xảo và tinh thần sáng tạo của người thợ. "Người thợ Vạn Điểm luôn tự hào vì mỗi sản phẩm làm ra đều có dấu ấn riêng. Chúng tôi không chạy theo số lượng, mà chú trọng từng đường nét, từng chi tiết chạm, sao cho đồ gỗ vừa giữ được hồn truyền thống, vừa phù hợp với không gian sống hiện đại,"

Theo ông Hoàng Kỳ Tài, đồ gỗ Vạn Điểm nổi tiếng với các dòng bàn ghế phòng khách, trường kỷ, sập gụ, tủ thờ và đồ nội thất cao cấp, trong đó nhiều sản phẩm được thiết kế riêng theo đặt hàng. Việc đưa những bộ bàn ghế lớn, giá trị cao ra trưng bày tại lễ hội Phú Xuyên vừa qua là cách để người thợ khẳng định tay nghề và vị thế của làng nghề trước thị trường ngày càng cạnh tranh. "Quan trọng không chỉ là bán được hàng, mà là để khách hàng biết rằng Vạn Điểm vẫn là một làng nghề làm nghề nghiêm túc và sáng tạo," ông nhấn mạnh. Ở góc độ sản xuất, nhiều xưởng mộc trẻ đã bắt đầu đổi mới cách làm: Hợp tác với sinh viên thiết kế, cải tiến mẫu mã, tham gia các hoạt động xúc tiến để tìm kiếm thị trường. Một số đơn hàng đạt được từ các lễ hội, dù chưa lớn, nhưng tạo niềm tin rằng con đường đổi mới là cần thiết và có hiệu quả.

Chính sách và những động lực cần thiết

Không thể phủ nhận, sức sống mới của làng nghề không chỉ đến từ nỗ lực của nghệ nhân, mà còn từ sự vào cuộc ngày càng rõ nét của chính quyền và các nhà quản lý. Chủ tịch UBND xã Phú Xuyên Bùi Công Thản cho rằng, chính quyền cấp xã có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đưa chính sách vào đời sống. "Chúng tôi xác định không tổ chức lễ hội theo phong trào, mà coi đây là một dịp để lắng nghe, kết nối và tháo gỡ khó khăn cho các cơ sở sản xuất ngay từ thực tế"

Giữ nghề để đi xa hơn

Khi lễ hội Phú Xuyên khép lại, những gian hàng được tháo dỡ, nhưng dư âm của những ngày nghề truyền thống được đặt vào trung tâm chú ý vẫn còn đọng lại. Những bộ bàn ghế tiền tỷ, những cuộc trao đổi giữa nghệ nhân và khách hàng, những đề xuất từ chuyên gia và nhà quản lý cho thấy làng nghề truyền thống chưa hề mất đi sức sống.

Thách thức lớn nhất vẫn là làm sao để sức sống ấy không chỉ bùng lên trong vài ngày lễ hội, mà trở thành dòng chảy lâu dài. Giữ nghề, theo nhiều nghệ nhân, không chỉ là giữ kỹ thuật, mà là giữ con người, giữ niềm tin rằng nghề truyền thống vẫn có chỗ đứng trong xã hội hiện đại. Việc phát triển làng nghề gắn với du lịch, công nghiệp văn hóa đang mở ra một hướng đi mới. Khi sản phẩm thủ công không chỉ để sử dụng, mà còn để kể chuyện và trải nghiệm, giá trị của làng nghề sẽ được nâng lên, kéo theo sinh kế bền vững cho người thợ.

Có thể nhận định rằng một xu thế đang hình thành: làng nghề không chỉ "giữ nghề" theo nghĩa cũ, mà đang từng bước làm mới mình để hòa vào nhịp sống hiện đại. Con đường này còn nhiều gian nan, nhưng với sự đồng hành của chính quyền, đội ngũ chuyên gia và những nghệ nhân giữ lửa nghề…, những làng nghề truyền thống của Phú Xuyên hoàn toàn có thể tiếp tục sống như những mạch nguồn bền bỉ, nuôi dưỡng bản sắc và kinh tế địa phương hôm nay và mai sau./.

Mạnh Hùng – Trung tâm VHTT&TT