Với diện tích tự nhiên 6.020 ha, trong đó hơn 3.003 ha là đất nông nghiệp, xã Phú Xuyên hiện có trên 96.600 nhân khẩu ở 8 tiểu khu, 1 tổ dân phố và 37 thôn. Trên địa bàn có hệ thống giáo dục khá hoàn chỉnh với 32 trường học công lập ở cả ba cấp, cùng một trạm y tế xã đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của nhân dân. Kinh tế thương mại – dịch vụ và sản xuất tư nhân phát triển mạnh với 6.894 cơ sở kinh doanh. Đến nay, toàn xã ghi nhận 683 doanh nghiệp hoạt động ổn định, 17 hợp tác xã nông nghiệp, 3 quỹ tín dụng nhân dân và hơn 3.750 hộ sản xuất – kinh doanh cá thể đăng ký theo quy định. Trên địa bàn xã có tổng số 97 sản phẩm đã được đánh giá chứng nhận OCOP 3 sao và 4 sao.
Hình ảnh xã Phú Xuyên trên đà đổi mới
Đáng chú ý, sự phục hồi mạnh mẽ của nhiều lĩnh vực như thương mại điện tử, tiểu thủ công nghiệp, mộc dân dụng, xây dựng, vận tải và nông nghiệp công nghệ cao đã tạo xung lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế địa phương. Trong bức tranh đó, các làng nghề đóng vai trò nổi bật: toàn xã hiện có 11/46 thôn, làng được công nhận là làng nghề và làng nghề truyền thống. Riêng 5 làng nghề truyền thống – mộc dân dụng Chanh Thôn, mộc mỹ nghệ Phúc Trạch, mộc mỹ nghệ An Định, dệt lưới chã Văn Lãng và làng nghề cước lưới Trần Phú – vẫn ngày ngày rộn rã tiếng cười nói của các bà, các chị đan lưới, tiếng đục, tiếng cưa, tiếng máy của các nghệ nhân, những người làm nghề - nối dài hành trình gìn giữ nghề cha truyền con nối, đồng thời góp phần đưa thương hiệu Phú Xuyên vươn xa.
Lưới cước Trần Phú: Ngôi làng độc đáo đưa nghề biển vươn xa
Làng lưới cước Trần Phú (xưa là Địa Mãn), xã Phú Xuyên, Hà Nội được ví như "làng biển giữa đất Hà Thành" dù cách biển xa. Suốt hàng trăm năm, người dân nơi đây sống bằng nghề làm ngư lưới, tạo nên những dãy cửa hàng lưới cước rực màu chỉ cách làng vài cây số đã có thể nhìn thấy.
Theo sử sách, Địa Mãn là làng Việt cổ hơn 1.000 năm tuổi. Làng thờ Thành hoàng Á Phi của vua Lý Huệ Tông và sáu vị thần thời Hùng Vương. Tục truyền nghề lưới cước bắt nguồn từ Thánh Mẫu, người gốc Thanh Hóa, được dân làng cưu mang và sau trở thành Á Phi. Bà đã dạy dân Địa Mãn nghề đan lưới, mở đầu truyền thống tồn tại đến hôm nay.
Trước đây nghề làm lưới hoàn toàn thủ công, mỗi tấm lưới cần 4–5 người thực hiện nhiều công đoạn. Từ năm 1996–1997, máy móc được đưa vào sản xuất, giúp nghề phát triển mạnh. Nhu cầu thị trường tăng, lưới không chỉ dùng đánh bắt cá mà còn làm lưới che hoa màu, bẫy chim, lưới công trình… Hiện làng có gần 100 hộ sản xuất – kinh doanh, nhiều xưởng quy mô hàng chục lao động, thậm chí có cả cơ sở sản xuất sợi cước hiện đại đầu tư hàng chục tỷ đồng.
Sản phẩm lưới Trần Phú đã có mặt khắp cả nước và xuất khẩu sang Trung Quốc, Lào, Campuchia, tạo việc làm cho hơn 3.000 dân trong thôn và lao động vùng lân cận. Năm 2012, làng được công nhận Làng nghề truyền thống Hà Nội. Những năm gần đây, người dân tiếp tục mở rộng sản xuất các dụng cụ đánh bắt như lồng, vó, vợt, chài, đồ câu…, đồng thời đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội để tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Bên cạnh phát triển kinh tế, Trần Phú còn duy trì đời sống văn hóa – thể thao sôi nổi với nhiều câu lạc bộ và phong trào, tạo nên một cộng đồng đoàn kết, giàu truyền thống và mang nét sắc riêng của vùng
Văn Lãng – Làng nghề trăm năm dựng nên thương hiệu lưới chã
Làng nghề dệt lưới chã Văn Lãng có lịch sử khoảng 100 năm, phát triển từ nghề dệt tơ lụa và se chỉ thủ công. "Lưới chã" – loại lưới phục vụ đánh bắt thủy sản – gắn liền với đời sống của các thế hệ ngư dân và trở thành nghề truyền thống bền bỉ của làng. Dù trải qua nhiều biến động, người dân Văn Lãng vẫn giữ được nghề xưa và tự hào tiếp tục phát triển nó đến ngày nay.
Toàn thôn hiện có 462 hộ, trong đó 384 hộ làm nghề, tạo thu nhập 5 - 6 triệu đồng/người/tháng, công việc nhẹ nhàng, phù hợp nhiều lứa tuổi và trở thành nguồn sống chính của vùng quê chiêm trũng. Từ chỗ dệt thủ công tự cung tự cấp, làng đã mạnh dạn đưa máy móc vào sản xuất, cung ứng lưới cho thị trường trong nước và xuất khẩu. Sản phẩm được làm từ hạt nhựa nguyên sinh hoặc tái sinh, qua nhiều công đoạn gia công tại các hộ gia đình. Lưới Văn Lãng đa dạng về chức năng: dùng trong nông nghiệp (che nắng, che mưa, chắn côn trùng), chăn nuôi, nuôi thủy sản, đánh bắt cá, công trình xây dựng, thể thao, bảo hộ…
Không chỉ là kế sinh nhai, nghề lưới chã còn là niềm tự hào văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, là biểu tượng của tinh thần lao động, đoàn kết và sáng tạo của người dân nơi đây. Năm 2011, thôn Văn Lãng được UBND TP. Hà Nội công nhận là Làng nghề truyền thống, mở ra động lực lớn để tiếp tục bảo tồn và phát huy giá trị nghề trong thời kỳ mới.
An Định – Làng mộc mỹ nghệ trăm năm giữ hồn gỗ Việt
Làng nghề mộc mỹ nghệ An Định có lịch sử gần một thế kỷ, khởi nguồn từ công lao của hai người thợ làng là Nguyễn Văn Mật và Nguyễn Bá Xích, những người đầu tiên mang nghề mộc về truyền dạy cho dân. Từ những năm 1940, nghề mộc đã phát triển mạnh, chuyên về làm nhà cửa, bàn ghế, giường tủ và các sản phẩm chạm khắc. Đến nay, An Định được công nhận là Làng nghề truyền thống, trở thành điểm tựa kinh tế quan trọng của địa phương. Mỗi lao động đạt thu nhập trung bình khoảng 9 triệu đồng/tháng, làng nghề sản xuất hàng chục nghìn sản phẩm mỗi năm với mẫu mã đa dạng.
Vào dịp giáp Tết, trong thôn luôn rộn ràng tiếng cưa xẻ, đục đẽo từ đầu làng đến cuối xóm. Nhiều cơ sở đã đầu tư dây chuyền máy móc hiện đại như máy rọc, máy bào, máy doa liên hoàn, giúp năng suất tăng gấp nhiều lần mà vẫn giữ được chiều sâu tay nghề truyền thống.
Sản phẩm mộc mỹ nghệ An Định luôn được đánh giá cao về chất lượng và mẫu mã. Thị trường tiêu thụ rộng khắp: Hải Phòng, Lào Cai, Lạng Sơn, Móng Cái…, thậm chí vươn ra quốc tế với các thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc.
An Định hôm nay không chỉ giữ lửa nghề cũ, mà còn khẳng định vị thế mới của một làng mộc Việt giàu truyền thống và luôn đổi mới.
Mộc Phúc Trạch: Từ đục đẽo thủ công đến ‘cú nhảy vọt’ bằng công nghệ số
Làng nghề mộc Phúc Trạch đã tồn tại hàng trăm năm, nổi tiếng với các sản phẩm như áng thờ, sập gụ, tủ chè. Hiện nay, làng có hơn 70 cơ sở sản xuất quy mô lớn, tạo nên một không khí lao động nhộn nhịp quanh năm.
Trước đây, nghề mộc Phúc Trạch chủ yếu làm thủ công, năng suất thấp, sản phẩm chỉ dựa trên sự sáng tạo của mỗi người thợ, ít quan tâm đến thị hiếu thị trường. Nhưng vài năm trở lại đây, nhận thức được nhu cầu thời đại, các hộ sản xuất đã mạnh dạn đầu tư máy móc, tự động hóa, đồng thời tận dụng internet để tìm hiểu xu hướng, quảng bá sản phẩm và mở rộng thị trường. Hầu hết các cơ sở hiện đã sử dụng công nghệ số trong sản xuất và xúc tiến thương mại.
Ngày nay, thay vì cảnh đục đẽo thủ công, nhiều quy trình như phác thảo họa tiết, định hình sản phẩm hay chạm khắc tinh xảo đều được thực hiện bằng máy vi tính và máy khắc CNC. Không chỉ sản xuất, việc bán hàng cũng thay đổi mạnh mẽ. Một số cơ sở trước kia chỉ chờ khách đến thăm quan, chọn mua thì giờ đã chủ động tiếp cận khách hàng trên fanpage, website. Mỗi ngày đều dành 1–2 giờ để viết bài quảng cáo, nhận đơn, gửi mẫu thiết kế và thương thảo hợp đồng qua mạng.
Công nghệ cao đã thực sự "chắp cánh" cho mộc Phúc Trạch: Năng suất tăng, giá thành giảm, chất lượng nâng lên, đủ khả năng đáp ứng những đơn hàng lớn. Sản phẩm không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn xuất khẩu sang Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản…, đưa thương hiệu mộc Phúc Trạch vươn xa thị trường quốc tế.
"Chanh Thôn – Làng mộc truyền thống, nơi đôi tay thổi hồn vào gỗ"
Làng nghề mộc dân dụng Chanh Thôn có truyền thống lâu đời, với ký ức ông cha cầm đục, cầm cưa đã đi vào đời sống và văn hóa địa phương. Trong 348 hộ dân, đã có hơn 200 hộ làm nghề mộc, trong đó 100 hộ đầu tư xưởng, thiết bị hiện đại. Từ năm 2003, Chanh Thôn giữ vững danh hiệu Làng văn hóa cấp Thành phố, đồng thời là nơi lưu giữ và bảo tồn tinh hoa nghề mộc truyền thống.
Nghề mộc tại Chanh Thôn không chỉ tạo ra sản phẩm nội thất tiện dụng, mà còn mang giá trị thẩm mỹ và văn hóa cao. Mỗi sản phẩm đều được các nghệ nhân "thổi hồn" bằng bàn tay khéo léo, đôi mắt tinh tế, tạo ra những hoa văn, họa tiết tinh xảo, độc đáo. Nhờ học hỏi và áp dụng công nghệ, làng đã nâng cao năng suất, chất lượng và đáp ứng nhu cầu thị trường trong và ngoài nước.
Quy trình sản xuất tại Chanh Thôn là sự phối hợp chặt chẽ giữa các thợ: từ phác thảo ý tưởng, xẻ gỗ, cưa, đục, lắp ghép, chạm khắc đến đánh bóng, phun sơn, hoàn thiện. Các sản phẩm nổi bật gồm bàn ghế, giường, tủ, kệ tivi, tranh gỗ, quạt gỗ trang trí… sử dụng gỗ cao cấp đã sấy khô, áp dụng công nghệ PU để tăng độ bền.
Hiện nay, nhiều cơ sở mở rộng sang mộc xây dựng như khuôn cửa, cầu thang, tay vịn. Giới trẻ trong làng còn tiên phong trưng bày sản phẩm ngay tại nhà, giúp khách hàng trải nghiệm trực tiếp, vừa tạo ấn tượng, vừa quảng bá thương hiệu. Nhờ sự khéo léo, tỉ mỉ và sáng tạo của các thế hệ, Chanh Thôn ngày nay tiếp tục là làng mộc truyền thống nổi tiếng, với các sản phẩm được ưa chuộng trên thị trường trong và ngoài nước.
Vạn Điểm – Thủ phủ mộc cao cấp
Làng nghề gỗ Vạn Điểm, xã Phú Xuyên không chỉ là một làng nghề truyền thống nổi tiếng với những sản phẩm gỗ tinh xảo mà còn là một phần không thể thiếu trong bức tranh văn hóa của thủ đô nghìn năm văn hiến. Mỗi sản phẩm gỗ nơi đây đều chứa đựng tâm huyết, sự tỉ mỉ, và cả những câu chuyện về truyền thống, gia đình. Cả làng như một xưởng sản xuất gỗ khổng lồ, nơi những bàn tay khéo léo của những người thợ thủ công miệt mài làm việc suốt ngày đêm. Tiếng đục, tiếng búa, tiếng cưa… như một bản nhạc không lời, tạo nên một không gian đầy ắp hơi thở của nghệ thuật gỗ.
Lãnh đạo xã Phú Xuyên đi thăm làng nghề gỗ Vạn Điểm
Chứng kiến những đôi bàn tay thoăn thoắt của người thợ khi làm việc mới cảm nhận được niềm đam mê và tình yêu nghề sâu sắc. Mỗi vết cắt, mỗi đường chạm khắc đều được thực hiện với sự tỉ mỉ, chính xác đến từng milimet. Họ không chỉ làm ra sản phẩm mà còn gửi gắm vào đó những giá trị tinh thần. Chính sự chăm chút trong từng chi tiết đã tạo nên sự khác biệt của các sản phẩm gỗ Vạn Điểm – không chỉ đẹp về mặt hình thức mà còn mang đậm bản sắc văn hóa của người Việt.
Làng nghề gỗ Vạn Điểm không chỉ tồn tại qua bao thế hệ mà còn phát triển mạnh mẽ, khẳng định được thương hiệu của mình trong và ngoài nước. Nhiều sản phẩm gỗ Vạn Điểm đã được xuất khẩu ra thế giới, không chỉ được yêu thích bởi người Việt mà còn được ưa chuộng bởi bạn bè quốc tế. Đến nay, 98% hộ trong làng làm nghề mộc, với hơn 800 cơ sở sản xuất, trên 20 doanh nghiệp, thu hút hàng nghìn lao động vệ tinh. Sản phẩm rất đa dạng: bàn ghế chạm khảm, đồ thờ sơn son thếp vàng, giường tủ, kệ, lộc bình, tranh gỗ… nhiều món có giá lên tới hàng trăm triệu đồng.
Vạn Điểm hiện đang được hỗ trợ xây dựng nhãn hiệu tập thể "Làng nghề Mộc cao cấp Vạn Điểm" theo quyết định của UBND thành phố. Đây là bước then chốt giúp định vị thương hiệu, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo đà phát triển bền vững cho làng nghề trong thời gian tới.
Thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã Phú Xuyên hiện có 11/46 làng được công nhận là làng nghề, trong đó có 5/11 làng nghề được công nhận là làng nghề truyền thống. Nhiều làng nghề nổi tiếng như: Mộc dân dụng thôn Chanh Thôn, mộc mỹ nghệ Phúc Trạch, mộc mỹ nghệ An Định, Dệt lưới chã thôn Văn Lãng, sản xuất lưới cước Trần Phú - tất cả hòa quyện thành bản giao hưởng lao động đầy tự hào của người dân xã Phú Xuyên. Nơi ấy, mỗi đôi tay là một nghệ sĩ, mỗi sản phẩm là một câu chuyện về tình yêu quê hương và sự sáng tạo không ngừng. Các làng nghề của xã Phú Xuyên chính là những mảnh ghép rực rỡ trong bức tranh văn hóa, là sợi dây nối quá khứ với hiện tại, gìn giữ hồn Việt qua từng nét nghề, từng nhịp sống.
Phú Xuyên – vùng đất của những bàn tay vàng, nơi truyền thống không chỉ được giữ gìn mà còn vươn lên cùng thời đại. Để hôm nay, giữa nhịp sống mới, những làng nghề vẫn ngân vang giai điệu của niềm tin, của khát vọng, và của tình yêu quê hương đất Việt.
Trải qua bao biến đổi thăng trầm, các làng nghề của xã Phú Xuyên đang được bảo tồn và không ngừng phát triển, khoác trên mình sức sống mới, phong phú hơn, hấp dẫn hơn. Từ đôi bàn tay khéo léo và tinh thần lao động bền bỉ, các làng nghề Phú Xuyên hôm nay đang gìn giữ và thổi hồn mới vào những giá trị truyền thống, góp phần đưa quê hương ngày càng phát triển, xứng đáng là vùng đất của "sắc nghề - hồn Việt - sáng tạo và hội nhập", từng bước khẳng định vị thế trên thị trường, góp phần xây dựng xã Phú Xuyên ngày càng giàu đẹp, văn minh, trở thành điểm sáng trong hành trình phát triển nông thôn mới của Thủ đô Hà Nội./.
Thanh Xuân - TTVHTT&TT